بررسی طرح تحول بانکی با رویکرد بانکداری اسلامی

دبیر شورای فقهی بانکداری اسلامی بانک مرکزی با بیان اینکه بررسی طرح تحول بانکی در دستور کار این شوراست به تصویب عقود جدید بانکی در جلسه هفته قبل اشاره و از آغاز بررسی آنها در شورای پول و اعتبار تا یک ماه آینده خبر داد.
محسن فاضلیان ضمن تشریح جزئیات مصوبات عقود جدید بانکداری اسلامی در شواری فقهی بانک مرکزی، اظهار داشت: شورای فقهی بانکداری اسلامی بانک مرکزی بعنوان یکی از کارهای بدیع که وجود و حضور آن در بانکداری کشور لازم بود از سال گذشته و به صورت جدی تر در سالجاری با حضور مجتهدین حوزه فقه، اقتصاد و بانکداری اسلامی و همچنین مدیران بانک مرکزی و برخی دیگر از مدیران بانک های خصوصی و دولتی آغاز به کارکرد.
وی افزود: ماهیت شورای فقهی بانکداری اسلامی بررسی تمام ضوابط، دستورالعمل‌ها و مقررات مبنای کار یک بانک اسلامی با شرع مقدس اسلام است که درصورت تائید شورای فقهی قوانین به بانک ها ابلاغ می شود. دبیر شورای فقهی بانکداری اسلامی بانک مرکزی اضافه کرد: همچنین مسائل دیگری نیز در شورای مذکور از جمله بررسی و تطبیق طرح ها و خدمات جدید با قوانین شرع اسلام نیز صورت می گیرد.
فاضلیان ضمن تأکید براینکه شورای فقهی بانکداری اسلامی بعنوان یک رکن اساسی تمامی ضوابط و قوانین را در نظام بانکی بدون ربا مورد بررسی قرار می‌دهد، تصریح کرد: البته آن گروه از قوانینی که قبلاً تصویب و مورد تأئید شورای نگهبان بوده شامل قوانین مورد بررسی شورای فقهی بانک مرکزی نیست.
اهداف اصلی شورای فقهی بانکداری اسلامی
فاضلیان در بخش دیگری از سخنان خود با اشاره به اینکه بانک مرکزی به دنبال پرهیز از صوری سازی عقود است، گفت: به منظور اینکه در برخی موارد امکان تأمین نیازهای بازار پولی کشور با عقود بانکی فعلی وجود ندارد و به همین دلیل بانک‌ها مجبور می‌شوند با عقود صوری تسهیلات پرداخت کنند.
وی گفت: از همین رو، شورای فقهی بانکداری اسلامی بانک مرکزی بعنوان یک بحث کلان و جدی به تجدیدنظر در کلیه عقود و دستورالعمل ها و آئین نامه های نوشته شده خواهد پرداخت.
دبیر شورای فقهی بانکداری اسلامی هدف از برنامه مذکور را حفظ هویت اصلی عقود بانکی و پاسخگویی به نیاز مشتریان بانک ها عنوان کرد.
به گفته این مقام مسئول در بانک مرکزی، از دیگر وظایف شورای بررسی خدمات بانکی، مهندسی مالی اسلامی و یا ابزارهای مالی از جمله صکوک و تطبیق با قوانین اسلام و ابلاغ دستورالعمل به سیستم بانکی است.
تأکید برنامه پنجم به اجرای سه عقد مصوب در شورای فقهی
فاضلیان با اشاره به اینکه براساس قانون برنامه پنجم توسعه سیستم بانکی باید از سه عقد استصناع، مرابحه و خرید دین بهره مند شود، افزود: از همین رو، طرح موضوع از جانب شواری فقهی انجام و ماهیت عقود تعریف و کارکردهای آن در نظام بانکی نیز تشریح شد.
دبیر شورای فقهی بانکداری اسلامی بانک مرکزی تأکید کرد: برهمین اساس آئین نامه مربوط به عقود مذکور در شورای فقهی طرح و تدوین شد و هم اکنون این دستورالعمل در مرحله ارجاع به شورای پول و اعتبار است.
وی با بیان اینکه بعد از تصویب عقود مذکور در شورای پول و اعتبار، آئین نامه مربوطه به سیستم بانکی ابلاغ شده است، تصریح کرد: با تصویب این سه عقد دست بانک ها برای ارائه خدمات متنوع و کاراتر در بخش تجهیز و تخصیص منابع بازتر می‌شود.
فاضلیان همچنین به یکی دیگر از طرح های مورد بررسی در شورای فقهی بانکداری اسلامی اشاره و اضافه کرد: ابزار قبولی بازخرید اسلامی نیز در شورای فقهی به منظور تأمین نیازهای نقدینگی کوتاه مدت بانک ها مورد بررسی قرار گرفت و درنهایت تحت شرایط خاصی کلیات این طرح مورد تأیید قرار گرفت.
وی گفت: هم اکنون طرح مذکور درحال تدوین آئین نامه و ارجاع مجدد به شورای فقهی بانکداری اسلامی بانک مرکزی و بعد از تصویب به شورای پول و اعتبار ارجاع می شود.
بررسی طرح تحول بانکی در شورای فقهی بانک مرکزی
دبیر شورای فقهی بانک مرکزی همچنین با بیان اینکه این شورا در تلاش است که طرح تحول بانکی را با رویکرد بانکداری اسلامی واقعی دردستور کار خود قرار دهد، اظهار کرد: از این پس نیز بخشی در سایت بانک مرکزی با عنوان شورای فقهی به منظور تبادل نظر با دانشمندان و اقتصاددان در خصوص طرح های اسلامی راه اندازی خواهد شد.
فاضلیان در بخش دیگری از سخنان خود گفت: شورای فقهی استانداردهای حسابرسی و حسابداری اسلامی را از موسسه aofli ( موسسه ای که تدوین استاندارهای مذکور را به عهده دارد) گرفته و در حال ترجمه آنها است و می خواهد مجدداً این استانداردها را مورد استفاده قرار دهد.
این مقام مسئول در بانک مرکزی افزود: البته بعد از تطبیق شرعی این استانداردها و تصویب نهایی آئین نامه استانداردسازی به سیستم بانکی ابلاغ می شود.
عقود جدید بانکی، یک ماه دیگر در شورای پول و اعتبار
این مقام مسئول در بانک مرکزی درباره زمان اجرای عقود مذکور در سیستم بانکی، بیان کرد: به محض تصویب در شورای پول و اعتبار و ابلاغ به سیستم بانکی اجرا می‌شود.
وی با بیان اینکه هم‌اکنون آئین‌نامه مذکور در دستور کار شواری پول و اعتبار است، افزود: ظرف یک ماه آینده این عقود در جلسه اصلی شورای پول و اعتبار مطرح و مورد رسیدگی قرار خواهد گرفت.
فاضلیان ضمن تأکید براینکه اجرای عقود مذکور برای بانک‌ها پیچیدگی خاصی ندارد، گفت: این عقود در صورت اجرا برای شبکه بانکی سودآور خواهد بود.
حذف صوری‌سازی عقود با تصویب عقود جدید بانکی
دبیر شورای فقهی بانکداری اسلامی بانک مرکزی با اشاره به کاهش صوری سازی عقود و حذف فاکتورهای صوری با اجرای عقود جدید بانکی، افزود: یکی از اصلی‌ترین مشکلات بانک‌ها صوری سازی عقود است؛ بعنوان مثال بانک‌ها برای پرداخت تسهیلاتی از جمله خرید خودرو و کالا در بسیاری از موارد با فاکتورهای ساختگی مواجه می‌شوند.
وی تصریح کرد: با اجرای عقود مرابحه، خرید دین و استصناع خیلی کمتر از وضعیت فعلی فاکتورهای صوری در نظام بانکی کشف می‌شود.
در جلسه شورای فقهی بانکداری اسلامی بانک مرکزی، آیین نامه ها و دستور العمل های عقود مرابحه ، خرید دین و استصناع به پایان رسید و همچنین مبانی فقهی و شرعی امکان اخذ وجه التزام تاخیر تادیه کارمزد وام قرض الحسنه ، اعتبار در حساب جاری در بانکداری بدون ربا در قالب عقد مشارکتی مدنی مشروط و رفع ممنوعیت اعطای تسهیلات مشارکت با شرایط خرید مرحله ای سهم الشرکه شریک توسط بانک ، مورد بحث و تبادل نظر قرار گرفت.