جهش بانک‌های اسلامی همزمان با افت بانک‌های غیر اسلامی

صندوق بین المللی پول با اشاره به رشد مالیه اسلامی در طول بحران جهانی و پتانسیل‌های موجود در این حوزه از سوددهی بیشتر بانک‌های اسلامی در مقابل بانک‌های غیر اسلامی خبر داد.
به گزارش صندوق بین‌المللی پول این سازمان با توجه به رشد مالیه اسلامی در گزارشی با عنوان "اثرات بحران اقتصادی جهانی بر بانک‌های سنتی و بانک‌های اسلامی " مقایسه موردی را در این زمینه انجام داده است که قسمت اول این مجموعه گزارش‌ها مربوط به مقدمه گزارش صندوق بین‌المللی پول است.
مالیه اسلامی صنعتی در حال رشد
مالی اسلامی یکی از سریعترین بخشهای در حال رشد صنعت مالی جهانی است( استقرار موسسات مالی اسلامی مدرن از سه دهه قبل آغاز شده است. در حال حاضر حداقل هفتاد کشور وجود دارند که برخی از اشکال خدمات مالی اسلامی را دارند.) تقریباً همه بانکهای چندملیتی اصلی این خدمات را ارایه می‌دهند. در بعضی از کشورها این سیستم دارای اهمیت شده است و در بعضی دیگر از کشورها بسیار بزرگتر و چشمگیرتر از آن است که نادیده انگاشته شود.
چند عامل برای رشد قوی و جدی مالی اسلامی دخیل‌اند که اول تقاضای جدی در بسیاری از کشورهای اسلامی برای تولیدات شرعی، دوم پیشرفت در امر تقویت چهارچوب قوانین و مقررات برای مالی اسلامی ،سوم افزایش تقاضا برای سرمایه‌داران رسمی از جمله برای مقاصد تنوع‌سازی و چهارم ظرفیت صنعت برای توسعه شماری از اسناد مالی که با بسیاری از نیازهای سرمایه‌داران شخصی و گروهی در ارتباط است.
رشد یک درصدی سهم مالیه اسلامی در چهار سال
هیئت خدمات مالی اسلامی اعلام کرده است که حجم صنعت بانکداری اسلامی در سطح جهانی در پایان سال 2008 به میزان 820 میلیارد دلار رسید.
کشورهای عضو شورای همکاری‌های خلیج فارس (GCC) بزرگترین بانکهای اسلامی را دارند. سهم بازار مالی اسلامی در سیستم بانکداری کشورهای عضو شورای همکاری‌های خلیج فارس در پایان سال 2008 در مقایسه با سطحی معادل 5 تا 24 درصد سال 2004 سطحی در حدود 11 تا 35 درصد بود.
بر اساس آمارها شرکتهای بیمه اسلامی (تکافل)، شرکتهای تعاونی سرمایه‌گذاری و صکوک شاهد بیشترین رشد و ارتقاء جهانی بودند.
اذعان متخصصان به رشد مالیه اسلامی
بحران اخیر جهانی تمرکز بر روی روابط میان بانکداری اسلامی و ثبات مالی و از جهش صنعت بانکداری اسلامی را در طول بحران را تجدید کرده است. متخصصان صنعت و موسسات در سالهای اخیر رشد فزاینده بانکداری اسلامی را متذکر شده‌اند.
برخی بحث کرده‌اند که فقدان ارائه انواع سرمایه‌ها با بسیاری از کمبودهایی که بسیاری از بانکهای سنتی در طول بحران تجربه کرده‌اند همراه است و ماهیت توام با ریسک و بر اساس سرمایه مالی اسلامی بانکداری اسلامی را از تاثیر بحران در امان نگه داشته است.
بقیه می‌گویند که بانکهای اسلامی (IB) همانند بانکهای سنتی بر خرید و فروش به میزان بالا از طریق استفاده از اعتبار یا صندوقهای وام متکی بوده‌اند و ریسک های مهمی را متحمل شده‌اند که آنها را در برابر اثرات نیمه دوم بحرانهای جهانی آسیب‌پذیرتر می‌کند.
ظهور بهتر بانک‌های اسلامی نسبت به بانک‌های سنتی
مقایسه ارائه بانکهای اسلامی نسبت به بانکهای سنتی به لحاظ جهانی این مطلب را نشان می‌دهد که بانکهای اسلامی با دادن ضررهای بزرگی که به وسیله بانکهای رسمی در اروپا و آمریکا در نتیجه بحران به وجود آمده بود، بهتر ظاهر شده‌اند.
اما چنین مقایسه ای در خصوص ثبات مالی و برگشت‌پذیری مجدد بانکداری اسلامی به نتایج قابل اعتمادی ختم نمی‌شود زیرا مقایسه برای متنوع ساختن شرایط در راستای نظام مالی در کشورهائی که بانکهای اسلامی در آن فعالیت می‌کنند کنترل لازم را در اختیار نمی‌گذارد.
این مقاله در نمایش واقعی بانکهای اسلامی و بانکهای رسمی در کشورهائی که دارای سهام زیاد بازار را با محوریت سه سوال مرود خطاب قرار می دهد. اول اینکه آیا بانکهای اسلامی در طول بحران مالی با بانکهای رسمی متفاوت ظاهر شده‌اند؟ دوم اینکه اگر چنین است علت چیست؟ و سوم اینکه بحران چه چالشهائی را در مواجه شدن با بانکهای اسلامی نمایان کرده‌اند؟
متغیرهای بررسی در گزارش صندوق بین‌المللی پول
این گزارش برای پاسخ دادن به سوال اول، بر معرفی دو گروه از بانکها در سطح کشور برای کنترل غیرهمسانی در راستای کشور متمرکز است که با رعایت چهارچوبهای قانونی، تکانهای شدید و پاسخهای زیرکانه همراه است.
برای پاسخ دادن به سوال دوم این گزارش برای توضیح دادن نمایش بانکهایی که نمونه را در بر‌می‌گیرد یک سری از متغیرهای مخصوص بانک و متغیرهای بزرگ را مورد آزمون قرار می‌دهد.
این گزارش برای ارزیابی تاثیر بحران، از داده‌های بانکی سالهای 2007 تا 2010 که 120 بانک اسلامی و بانکهای سنتی در هشت کشور از جمله بحرین، اردن،‌کویت، مالزی، قطر، عربستان سعودی، ترکیه و امارات را پوشش می‌دهند استفاده می‌کند.
این کشورها میزبان بسیاری از بانکهای اسلامی می‌باشند و یک بخش بزرگی بانک رسمی را دارا هستند.اساسی‌ترین متغیرهایی که برای ارزیابی این تاثیر مورد استفاده قرار گرفتند تغییرات سوددهی، وام بانکی، سرمایه‌های بانکی و نرخهای بانک خارجی هستند.
سوددهی بهتر بانک‌های اسلامی نسبت به بانک‌های سنتی
شواهد نشان می‌دهد که در سال 2008 در شرایط سوددهی، بانکهای اسلامی بهتر از بانکهای رسمی عمل کرده‌اند. اما، در سال 2009 به دلیل اینکه با بحران کنونی اقتصادی در تعامل بوده است، این مطلب بر عکس شده است.
رشد اعتبار و سرمایه‌های بانکهای اسلامی در همه کشورها به جز امارات به روند خود برای بالاتر بودن از بانکهای رسمی ادامه داده‌اند. بالاخره به غیر از امارات تغییر در بانکهای اسلامی ارزیابی را به خطر می‌اندازد همانگونه که در نرخ‌گذاری بانکها که توسط آژانسهای نرخ‌گذاری مختلف انعکاس پیدا کرده است، شرایطی بهتر و یا شرایطی همسان با بانکهای رسمی داشته‌اند. بنابراین به طور میانگین بانکهای اسلامی رکود قویتر و جدی‌تری را در طول بحران مالی جهانی نشان داده‌‌اند.
عوامل مرتبط با مدل کار بانک های اسلامی در سال 2008 به شمول تاثیر مخالف سوددهی کمک کرد در حالی که ضعف ها در امور مدیریت بحران در برخی از بانکهای اسلامی در مقایسه با بانکهای رسمی در سال 2009 در مقوله سوددهی به تنزل‌های بزرگتری منجر شده است.
بانکهای اسلامی به لطف خرید و فروش کمتر و توانایی بالای پرداخت بدهی قادر بودند که یک تقاضای نسبتاً قوی‌تری برای اعتبار داشته باشند و نرخ‌گذاریهای خارجی ثابتی را تهیه کنند.
این گزارش در ادامه به صورتی سازماندهی شده است که به مرور کلی از مشخصات اصلی بانکداری اسلامی را فراهم می‌آورد که تفاوتهای کلیدی با بانکداری رسمی را برجسته‌تر می‌سازد.
همچنین نمونه و شرایط ابتدائی دو گروه از بانکها را قبل از شرایط بحران توصیف می‌کند.تاثیر واقعی بحران را مورد ارزیابی قرار می‌دهد و در بخش دیگر عوامل اصلی را مورد آزمون قرار می‌دهد که می‌تواند تفاوتهای بین حضور بانکهای اسلامی و بانکهای رسمی را توضیح دهند.چالشهای اصلی رودروی بانکهای اسلامی را که در حال ادامه هستند نیز در این سلسله گزارش ها مورد بررسی قرار گرفته است.