تشکیل کمیته ای ویژه با حضور نمایندگان بانک مرکزی جنابعالی به عنوان یک مدیر برجسته نظام بانکی عوامل اصلی بروز نوسانات ارزی موجود را در چه می دانید ؟ عوامل مختلفی دست به دست هم داده وضعیت امروزی را در بازار ارز به وجود آورده اند یکی از عوامل اصلی این است که منطق های مورد نیاز در مدیریت ارزی شناور را که از ابتدای سال 1380 و 81 شروع شد در طول سال های پس از آن رعایت نکردیم. آن منطقی ناظر بر این بود که باید اجازه می دادیم قیمت ارز متناسب با واقعیت های اقتصادی تعدیل شود یعنی طی این سالها یک فشار مضاعف روی قیمت ارز وجود داشت. موضوع بعدی مربوط به حجم بالای نقدینگی است که در جامعه وجود دارد و این نقدینگی فشار زیادی را روی مشکل ارز وارد می کند . ولی افزایش حجم نقدینگی خود متاثر از سیاست های پولی انبساطی دولت و همچنین فروش حجم زیادی دلارهای حاصل از فروش نفت به بانک مرکزی به منظور تامین ریال مورد نیاز هزینه های رو به افزایش دولت است که در مقابل تزریق این حجم نقدینگی به جامعه تولید وجود ندارد؟ این نظر درستی است. اما اگر ما به این باور می رسیدیم که بانک مرکزی نمی تواند نرخ ارز را تعیین کند و آن را واقعیت های اقتصادی کشور تعیین می کند ، به ما در رفع مشکل کنونی نوسانهای شدید قیمت ارز کمک زیادی می کرد. ولی ممکن است بفرمایید این واقعیت های اقتصادی که می فرمایید کدامند ؟ این واقعیت ها یکی وضعیت تولید و تولید ناخالص داخلی و محدودیت هایی است که در ارتباط با جابه جایی ارز در حسابهایمان با آن رو به رو هستیم. این محدودیت ها ناشی از تحریم هایی است که بر کشور ما تحمیل شده.یعنی تحریم ها بر کاهش سرعت جابه جایی منابع ارزی ما تاثیر گذاشته است. چون خوشبختانه از نقطه نظر ذخایر ارزی کشور مشکل خاصی وجود ندارد و ذخایر ارزی در کشور در حد خوبی وجود دارد این مشکل این است که بعضی از بانک های خارجی به دلیل محافظه کاری و رعایت احتیاط و یا تحت فشار های مستقیم از ارایه بعضی خدمات بانکی به ما پرهیز می کنند. این عوامل در مجموع در بروز نوسانهای ارزی کنونی موثر بوده است . ولی آنچه مسلم است این است که ما با اعمال مدیریت درست و آگاهانه خواهیم توانست بر این مشکلات غلبه کنیم. آیا با توجه به دامنه و شدت نوسانات ارزی کنونی، امکان غلبه بر آن در کوتاه مدت وجود دارد ؟ به نظر من قطعاً چنین چیزی امکان پذیر است. یعنی با توجه به راه افتادن اتاق مبادلات ارزی اگر این اتاق بتواند کارهای خود را با نظم و انضباط انجام دهد به تدریج یک آرامشی در بازار معاملات ارز ایجاد خواهد شد که این آرامش التهاب موجود در میان فعالان اقتصادی را تخفیف خواهد داد و اگر اتاق مبادلات ارزی بتواند همزمان ابهامات موجود مربوط به اعتبارات اسنادی گذشته را شفاف سازی کرده و به پرسش هایی که در میان فعالان اقتصادی مطرح است پاسخ دهد ، چنین اقدامی به روشن شدن و شفافیت در زمینه های مرتبط با وضعیت ارزی یک کشور کمک خواهد کرد . خوشبختانه با توانمندی و آگاهی هایی که در میان فعالان اقتصادی ما وجود دارد آن ها میتوانند بر مشکلات کنونی غلبه کرده و موانع موجود را از سر راه بردارند و همان طور که گفتیم اصلی ترین نیاز در ارتباط با مشکلات ارزی موجود همان موضوع شفاف سازی است و باید اجازه دهیم با درک درستی از این مشکلات آن را برطرف کنیم. به نظر می رسد که یک مدیریت واحد، بازار ارز کشور را که بتواند به صورت شفاف مسائل و مشکلات را برای جامعه توضیح دهد اداره نمی کند . یعنی مثلاً جایی مثل شواری پول و اعتبار که بتواند به طور متمرکز مورد مسایل ارزی کشور به طور اصولی سیاستگذاری کند . بله به نظر من باید یک کمیته ویِژه که نمایندگان بانک مرکزی در آن عضویت داشته باشند و با برخورداری از اختیارات لازم به نحوی که موضوعات و ملاحظات فرعی موردی در تصمیم گیری های آن دخالت نداشته باشد ، راه حل این مشکل را پیدا کند مثلاً همان طور که شما گفتید آن مورد نظر می تواند شورای پول و اعتبار باشد چون شورای پول و اعتبار رکن بسیار مهم و معتبری در ارتباط با سیاست گذاری های ارزی در کشور است البته باید یک بازوی تخصصی هم در کنار شورای پول و اعتبار قرار گیرد تا با انجام بررسی های کارشناسی تحلیل ها و پیشنهادهای اساسی رابه این شورا ارایه دهد تا بعد از تصویب شورای پول و اعتبار آن سیاست ها عملیاتی شود. آقای دکتر سیف الان صحبت هایی در بعضی محافل مطرح است که می گویند بانک ها دارند از افزایش شدید قیمت ارز سود می برند یعنی توانسته اند منابع ارزی خود را به ریال بیشتری تبدیل کند . ولی من شخصاً این صحبت ها را باور ندارم و معتقدم کاهش شدید ارزش ریال ، روی ارزش دارایی ها و منابع بانک ها تاثیرات منفی باقی گذاشته نظر جنابعالی در این باره چیست ؟ اصولاً وضعیت منابع ارزی بانک ها معمولاً در حد صفر است چون به موجب قانون فقط حداکثر 30 % سرمایه هر بانک می تواند وضعیت باز ارزی باشد . حالا فرض بگیریم که یک بانکی حتی این 30% را که به صورت ارزی در دارایی هایش داشته و این موجودی ارزی افزایش قیمت پیدا کرده باشد . در مقابل این افزایش قیمت باید توجه داشته باشیم که اعتبار اصلی یک بانک ترازنامه ای است که در سطح بین المللی از عملکرد خود ارایه می دهد. ارایه این ترازنامه به بانک های کارگزار به مبالغ ارزی ترجمه می شود و لذا فرض کنید بانکی که در گذشته 100 یا 200 میلیون دلار سرمایه اش بوده ممکن است این سرمایه با محاسبه نرخ های جدید ارز به نصف تقلیل پیدا کند. مثلاً تا قبل از وضعیت موجود یعنی زمانی که نرخ برابری ارز 1100 تومان بود کل سرمایه بانک تقسیم بر 1100 تومان می شد و سرمایه بانک مورد نظر را به دلار مشخص می کرد. اما حالا همان سرمایه مثلاً به دلار 2500 تومان تقسیم می شود و در نتیجه ارزش سرمایه آن بانک به ارز خارجی به نصف کاهش پیدا می کند. در حقیقت چنین اتفاقی کاملاً به زیان بانک است و کسانی که به گونه دیگری فکر می کنند کاملاً در اشتباه هستند. این افراد نظرات خود را بر اساس مبانی نادرست مطرح می کنند و قصدشان این است که بانک ها را از عوامل موثر در افزایش نرخ ارز معرفی می کنند. مثلاً همین نشریه بنکر banker) )که کارش رتبه بندی بانک های دنیاست در سالهای گذشته بانکهای ایرانی را بر مبنای نرخ پایین تر ارز در میان هزار بانک جهان رتبه بندی می کرد و الان همان کار را بر اساس نرخ های جدید ارز انجام می دهد. طبیعی است که در شرایط کنونی رتبه بانک های ایرانی افت شدیدی پیدا خواهد کرد.پس با قاطعیت می گویم که افزایش شدید نرخ ارز به هیچ وجه نمی تواند مطلوب بانک های ما باشد. با توضیحاتی که دادید به نظر جنابعالی نرخ واقعی ارز در حال حاظر چه رقمی می تواند باشد و کدام شاخص ها و واقعیت های اقتصادی این نرخ واقعی را تعیین می کند چون به نظر می رسد پیدا کردن نرخ واقعی مورد نظر شما کارآسانی نباشد؟ دیدگاه های مختلف علمی در ارتباط با چگونگی پیدا کردن نرخ واقعی ارز وجود دارد. ولی آن چیزی که در عمل بیشتر قابل لمس است ، قدرت خریدی است که شما در سفر به یک کشور خارجی می توانید با ارز همراه خود داشته باشید. مثلاً اگر شما در یک کشور فرضی بیش از حد اشتیاق به خرید کالا داشته باشید و قیمت کالا ها در قیاس با ارزی که در کشور خریده اید خیلی به نظرتان ارزان بیاید. معنای چنین حالتی این است که نرخ ارز در داخل کشور واقعی نبوده است و باید این نرخ حتماً تعدیل شود. یعنی اگر قیمت کالاها در مقایسه با قیمت همان کالاها در داخل کشور ارزان تر به نظر بیاید این نشانه واقعی نبودن قیمت ارزی است که شما در جیب خود دارید به عبارت دیگر برای آنکه شما در کشور خارجی مورد بحث چنین احساسی نداشته باشید معنایش این است که نرخ برابری ریال در برابر ارزهای خارجی باید کاهش پیدا کند. این موضوعی قابل لمس است و این واقعیت را نشان می دهد که نرخ دلار 1100 تومانی نرخ واقعی نبوده است . در سال های گذشته برای کسانی که به خارج سفر می کردند قیمت کالاها در مقایسه با قیمت های داخل کشور ارزان به نظر می رسید . متاًسفانه در ده سال گذشته اجازه داده نشد تا نرخ برابر ریال در قبال ارزهای خارجی تعدیل شود. بسیار خوب ، با توجه به واقعیت های که به آن اشاره کردید به نظر جنابعالی نقطه تعادل و تعدیل شده نرخ ارز چه مبلغی می تواند باشد؟ البته در شرایط کنونی اظهار نظر کردن در این باره خیلی مشکل است .باید توجه داشت که نرخ تورم داخل کشور در مقایسه با نرخ تورم جهانی هم می تواند مبنایی برای تعیین نرخ تعادلی ارز باشد. به خصوص در ارتباط با نرخ تورم در کشورهایی که با ما روابط تجاری بیشتری دارند . یعنی نرخ متوسط تورم در کشورهای اروپایی یا ژاپن یکی از این مبانی است. درآن کشورها میانگین نرخ تورم 4% است در حالی که نرخ تورم در کشور ما از 20% بیشتر است بنابراین اگر متوسط نرخ تورم در کشورهای دیگر را 5% ونرخ تورم ایران را 20% در نظر بگیرم و این دو رقم را از هم منها کنیم رقمی که به دست می آید نرخ تعدیل سالانه قیمت ارز در کشور می تواند باشد . آیا لازمه رسیدن به نرخ تعادلی، شناور گذاشتن نرخ ارز نیست؟ بله ، باید نرخ ارز شناور مدیریت شده داشته باشیم. مدیریت شده یعنی چی ؟ این سوالی است که بیشتر مردم می پرسند؟ یعنی این که بر مبنای واقعیت های اقتصادی باید یک حداقل و یک حداکثر برای نرخ ارز تعیین شود و اجازه دهند نوسانهای نرخ ارز در حد فاصل این دامنه صورت پذیرفته و مدیریت ارزی اجازه ندهد تا در نتیجه وارد شدن شوک های ناگهانی به بازار ارز ، نرخ ارز از دامنه تعیین شده خارج شود و جلوی چنین وضعیتی را می گیرد. به این می گویند ارز شناور مدیریت شده . در نرخ شناور مدیریت شده ، بازار تعادل نرخ را حفظ می کند وچنانچه بازار بخواهد از حالت تعادل خارج شود مدیریت با اتخاذ سیاست های انبساطی یا انقباضی ارز به بازار تزریق می کند . منظور جنابعالی این است که سیاست های ارزی باید انعطاف پذیر باشد ؟ بله سیاست های ارزی باید دائماً وضعیت بازار را رصد کرده خود را در چارچوب نرخ ارز شناور مدیریت شده تنظیم کند. سوال دیگری که در ارتباط با وضعیت کنونی نرخ ارز در کشور وجود دارد این است که چرا مشابه چنین وضعیتی در کشورهای همسایه ما مثلاً در ترکیه وجود ندارد و مردم آن کشورها این همه علاقه برای تبدیل پول ملی خود به ارزهای خارجی نشان نمی دهند و یا این که چرا نرخ برابری پول ملی اغلب کشورهای منطقه سالهاست در برابر نرخ دلار تقریباً ثابت مانده است . وضعیت نرخ برابری رینگت مالزی هم در برابر ارزهای خارجی همین طور است . آیا علت اصلی وجود نرخ بالای تورم در کشور نیست؟ چرا این می تواند یک دلیل باشد . شرایط اقتصادی ما با آن کشورها که نام بردید متفاوت است . مشابه شوک هایی که به بازار ارز در کشور ما وارد شده به آن کشورها وارد نشده است. ما نباید نگاه کوتاه مدت به مسایل ارزی داشته باشیم . مثلاً اگر در سال 81 نرخ دلار 1050 تومان بوده ، اگر با توجه به نرخ تورم اجازه ندهیم در نرخ ارز تعدیل ایجاد شود و خود را با واقعیت های اقتصادی تنظیم کند و اگر در کوتاه مدت اتفاق خاصی نیافتد تصور کنیم که مشکل نرخ ارز در کشور حل شده است . عدم تعدیل سالانه نرخ ارز باعث انباشته شدن مشکل عدم تعادل نرخ برابری شده و بعد از چند سال مثل یک فنر باز می شود . یعنی همین وضعیتی که امروز در بازار ارز کشور مشاهده می کنیم. حالا من سوال دیگری که از حضرتعالی دارم این است که طبق مثل معروف اول مرغ بود یا تخم مرغ آیا بهتر نیست به جای تلاش برای تعدیل نرخ ارز اول نرخ تورم را تعدیل و مهار کنیم و آیا بخشی از این مشکل ناشی از عدم حضور اقتصاد دانان در سیاستگذاری های اقتصادی و ارزی است؟ این که بگوییم اقتصاد دانان در صحنه حضور ندارند حرف درستی نیست. اقتصاد دانان در صحنه حضور دارند اما تصمیم گیری ها از کانال های درست صورت نمی گیرد . باید پروسه سیاستگذای ها به نحوی باشد که منجر به اتخاذ تصمیمات درست شود. به نظر جنابعالی وضعیت موجود در معاملات بازار ارز چه تاثیراتی بر روابط میان بانک های ما با بانک های جهان خواهد داشت؟ واقعیت این است که این وضعیت بر روابط ما با بانک های خارجی تاثیر می گذارد چون در گذشته شبکه بانکی کشور ارتباطات کارگزاری گسترده ای با بانک های خارجی داشت ولی این ارتباطات در حال حاضر تاحدود زیادی محدود شده و بر اساس آخرین اطلاعات کانال های محدود ارتباطی هم به دلیل بروز بی نظمی و تلاطم در بازار ارز بر اجرای تعهدات ارزی ما در قبال بانک های خارجی اثرات منفی گذاشته است. مثلاً ما در مورد پرداخت اعتبار اسنادی که کالاهای آن به ایران حمل شده با مشکل مواجه شده ایم. جناب آقای دکتر سیف از فرصتی که برای این گفت و گو در اختیار بنده قرار دادید سپاسگزارم. گفت و گو: غلامرضا کیا مهر