لزوم توجه به "بانکداری اسلامی" در چارچوب طرح تحول بانکی

 عضو کارگروه طرح تحول اقتصادی گفت: طرح تحول بانکی باید توسط افراد آگاه به نظام بانکداری اسلامی که سالها در این حوزه به فعالیت علمی و اجرایی اشتغال داشته و از نزدیک با مشکلات و تنگناهای جدی نظام بانکی کشور آشنا هستند، تدوین شود.
 سید مهدی رضوی اظهار داشت: در سال 1268 اولین بانک کشور با عنوان بانک جدید شرق بدون مجوز ایران در برخی شهرهای بزرگ توسط انگلیسی‌ها راه اندازی شد. اما اولین بانک ایرانی، در سال 1304 تشکیل شد، بنابراین عمر نظام بانکی ایران خیلی طولانی نیست.
وی افزود: اگر مبدا بانک‌های ایرانی را سال 1304 بدانیم، البته از این 86 سال حدود 53 سال بانکداری ما مبتنی بر سیستم سرمایه‌داری و بهره است و طراحی آن توسط غربی‌ها انجام شد.
عضو هیئت علمی دانشگاه شهید بهشتی تصریح کرد: از آغاز سال 1363 تا کنون، نظام بانکداری ما مبتنی بر قانون عملیات بانکی بدون رباست که فصل اول آن مشتمل بر اهداف بانکداری بدون رباست.
وی افزود: این قانون گرچه در حال اصلاح است اما از نظر محتوایی، با توجه به شرایط روز آن موقع، قانون خوبی بوده است.
رضوی اظهار داشت: در واقع 27 سال است بزرگان ما متوجه شدند نظام بانکداری باید بر اساس تعالیم اسلامی طراحی شود، با این نگاه قانون عملیات بانکی بدون ربا اجرایی شد و 36 بانک آن زمان تبدیل به 10 بانک که 6 بانک تجاری و 4 بانک تخصصی شدند که این‌ها به طور کلی عملیاتشان با نظام 53 سال گذشته از نظر فلسفی، عملیاتی و اجرایی متفاوت بود.
این استاد دانشگاه با بیان اینکه در اسلام، انسان محور اصلی فعالیت اقتصادی است تصریح کرد: در کشور ما قوانین بانکداری باید با عنایت به نیازهای جامعه اسلامی، به طور منطقی و اصولی، به روز و بازنگری شوند. در این راستا بسته های سیاستی نظارتی بانک مرکزی نیز باید با عنایت به نیازهای روز جامعه اسلامی، و نیز تحت پرتو احکام اسلامی، هر ساله تهیه و تنظیم و به روز شوند.
رضوی خاطر نشان کرد: در نظام لیبرال غرب انسان، بر اساس نظریه لذت طلبی (Hedonism) اپیگور، فیلسوف یونانی صده چهارم قبل از میلاد، موجودی لذت طلب و درد گریز تعریف شده که بعدها همین نظریه سنگ بنای نظریه پردازی جرمی بنتام و جان استوارت میل قرار گرفت.
وی افزود: آدام اسمیت در سال 1776در دانشگاه گلاسکو در اسکاتلند، الهیات درس می‌داد و سپس متوجه شد که رفتارهای اعتقادی روی رفتارهای اقتصادی موثر است و اولین کتابش با عنوان «ثروت ملل» را نوشت.
عضو هیئت علمی دانشگاه شهید بهشتی گفت: در این کتاب موضوع دست نامرئی را مطرح می‌کند که می‌گوید بر اساس منافع شخصی تمام مشکلات اقتصادی را به طور خودکار حل می‌کند که این موضوع اشتباه از کار درآمد و تا سال 1973بانک مرکزی آمریکا آزاد بودند که قیمت ارز نوسان پیدا کند و از آن سال به بعد فدرال ررزرو، بانک مرکزی آمریکا، در بازار بازارهای مالی آمریکا دخالت می کند.
واژه Fiat Money، که همان دلارهای بی‌پشتوانه است، در واقع نتیجه تغییر نظام پولی و مالی آن زمان آمریکا بود که تا به امروز ادامه دارد.
رضوی اضافه کرد: طی دو قرن اخیر نظریه پردازان غرب به منظور رفع مشکلات اقتصادی و رفع بحران های اقتصادی آن روز نظریه پردازی های گوناگونی کرده اند. کلاسیک ها، نئو کلاسیک ها، کینزین، نئو کینزین ها، نهادگراها و غیره پارادیم های جدیدی ارائه کردند، که هر یک پس از مدتی کارایی خود را از دست داد و نیاز به نظریه پردازی جدیدتری ایجاد گردید.
این استاد دانشگاه گفت: در کشور ما نیز نیاز جدی به نظریه پردازی اقتصادی وجود دارد و در نظام اسلامی لذت طلبی جایی ندارد و عدالت و خیرخواهی پایه رفتار و حرکات انسانی است و مسلمان کارآفرین نمی‌تواند فقط به کسب منفعت شخصی فکر کند و بقیه جامعه را رها کند.
رضوی تصریح کرد: در نظام اسلامی انسان قابل تعلیم است و برای اجرای احکام اسلامی تلاش می‌کند. انسان مسلمان در تصمیمات اقتصادی و نیز کار آفرینی رضای خدا را به عنوان محور اصلی و ملاک و معیار تصمیم گیری قرار می دهد.
این استاد دانشگاه با بیان اینکه زمانی که از تحول بانکی صحبت می‌کنیم نباید همانند خودرویی قدیمی باشد که در بزرگراه رقابت بانکداری موتور جدیدی روی بدنه قدیمی آن نصب شود، تصریح کرد: چون بدنه و اجزای دیگر با این موتور هماهنگ نیست، مشکلات دیگری برایش به وجود می‌آید.
وی در پاسخ به این سوالی در خصوص نقاط قوت و ضعف قانون عملیات بانکی بدون ربا اظهار داشت: پس از پذیرش قطعنامه در تیر ماه 1367، دوران بازسازی اقتصادی آغاز شد، که نظام بانکداری نوین و کارآمد یکی از مقتضیات این بازسازی و تحول بود. و اکنون که 23 سال گذشته می‌بایست هر 5 سال یکبار این قانون به روز و نیز بازنگری می‌شد.
رضوی اضافه کرد: در حال حاضر وزارت امور اقتصادی و دارایی و بانک مرکزی بازنگری در قانون و نیز طرح تحول بانکی را آغاز کرده‌اند اما این کار به صورت منطقی و اصولی و نیز یکپارچه انجام نشده که چنانچه لازم باشد به تفصیل در خصوص آن صحبت خواهم کرد.
به گفته وی، در یک کلام اجزای یک نظام بدیع و جدید باید ابتدا به طور روشن و شفاف تعریف و سپس ارتباط منطقی هر یک از اهداف، شاخص حصول به اهداف، مشکلات، موانع و چالش های پیش روی آن نظام شناسایی و در نهایت برنامه های عملیاتی و اجرایی، توسط افراد آگاه به بانکداری اسلامی، برای رفع آن چالش های به صورت پروژه های اجرایی تدوین و طبق برنامه زمان بندی مشخص پیشرفت هر یک از فعالیت ها کنترل شوند.
وی گفت: هر نظام و سیستمی اگر کار به دست فرد متخصص سپرده شود، فردی که هدایت می‌کند می‌داند باید چه هماهنگی صورت بگیرد تا آثار یک سیاست بانکی و یا اقتصادی مطلوب باشد.
عضو هیئت علمی دانشگاه شهید بهشتی گفت: آمارنشان می‌دهد نسبت تسهیلات قرض‌الحسنه تا بهمن 89 نسبت به کل تسهیلات، 4 درصد است در حالیکه طبق قانون چیز دیگری باید باشد و همچنین آمار قرض‌الحسنه 9 درصد است.
رضوی افزود: در سال‌های اخیر اعطای تسهیلات به مسکن 28 درصد فروش اقساطی 25 درصد، مشارکت مردمی 18 درصد و تسهیلات اعطایی به ارز 14 درصد کل تسهیلات اعطایی بوده است.
وی گفت: در حال حاضر نیاز به بازنگری دستور های العمل بانکی نسبت به تسهیلات اعطایی ارزی، LC داخلی و ارزی و خرید دین داریم.
رضوی در خصوص طرح تحول بانکی اظهار داشت: قبل از اجرایی شدن طرح تحول بانکی باید توجه داشت که در نظام بانکداری اسلامی انسان محور اصلی تصمیم گیری  و سیاستگزاری بانکی است. یک مدیر آگاه به نظام ارزشی اسلامی و مسلط به مقتضیات بانکداری جامعه اسلامی با توجه به نقش این ارزش ها می تواند این دستگاه مهم اقتصادی و بانکی را راهبری نماید. در غیر اینصورت اگر بهترین نظام و سیستم کامل هم به فردی که آشنا به این ارزش ها نیست سپرده شود، راه به جایی نخواهد برد.
این استاد دانشگاه در خصوص راهکار این وضعیت گفت: دو مرجع جهانی بانکی در دنیا مجلات"Banker " و"Euro money" هستند که هر دو در سال‌های اخیر بخشی را به موضوع بانکداری اسلامی در نظام بانکداری بین المللی اختصاص می‌دهند.
وی ادامه داد: جالب است که با تقسیم‌بندی کشورهای اسلامی و غیر اسلامی که از خدمات بانکداری اسلامی استفاده می‌کنند، این مطالب را عنوان می‌کند.
رضوی گفت: تنها بانک‌هایی که از ثبات برخوردار بوده اند، حتی در شرایط بحران مالی اقتصادی جهانی، بانک‌های اسلامی هستند و این موضوع در بحران مالی 1997 برای کشورهای جنوب شرق آسیا و نیز اروپا مشخص شده‌است. از آن سال به بعد بانک‌های معتبر دنیا باجه‌ای را به خدمات بانکداری اسلامی اختصاص دادند.
عضو هیئت علمی دانشگاه شهید بهشتی اظهار داشت:  باید از تجربه کشورهای دیگر در این حوزه استفاده کرد و طرح تحول بانکی باید توسط افراد آگاه به نظام بانکداری اسلامی، افرادی که سالها در این حوزه به فعالیت علمی و اجرایی اشتغال داشته اند و از نزدیک با مشکلات و تنگناهای جدی نظام بانکی کشور مواجه بوده اند و نیز به کار گیری نوآوریهایی که در بانکداری بین الملل می گذرد، در این حوزه تدوین شود.
رضوی در خصوص نظارت در نظام بانکی اسلامی گفت: مهمترین بخش در نظام بانکی که گویایی فعالیت‌های اقتصادی یک بانک است، سیستم حسابداری بانک است.
وی افزود: اگر انسان‌های مؤمن و معتقد و متخصص کار را برعهده داشته باشند مشکلات نظام بانکداری کشور بهتر از گذشته برطرف خواهد شد.
رضوی در پایان تصریح کرد: از اواخر سال گذشته جلسات کارگروه طرح تحول اقتصادی برگزار نشده و بالتبع هنوز جلسه خاصی با موضوع طرح تحول بانکی در این کارگروه مطرح نشده است.